نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فرهنگیان

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه لرستان

چکیده

خانواده به عنوان اولین نهاد اجتماعی تحت تاثیر سیستم باورها و ارزش‌های حاکم بر جامعه است. در تعاملات روزمره افراد، علاوه بر دانش زبانی، نحوه نگرش آنها به جهان پیرامون بر کلام آنها تاثیرگذار است؛ به شکلی که زبان را می‌توان آینه فرهنگ و گفتمان گوینده دانست. پژوهش حاضر با هدف ترسیم وضعیت زنان در جامعه عمان به تحلیل مکالمات راوی-قهرمانان رمان «سیندرلات مسقط» اثر «هدی حمد»(1981م) بر اساس الگوی «دل هایمز» پرداخته است. هایمز با درنظرگرفتن محورهای هشت‌گانه، شامل موقعیت زمانی و مکانی، شرکت‌کنندگان، هدف، ترتیب گفتمان، لحن، ابزار گفتمان و نوع گفتمان به مطالعه متن می‌پردازد. در این الگو تمرکز محقق بیشتر بر تحلیل گفتگوهای موجود در متن است. این تحقیق از آن جهت ضرورت دارد که نتایج آن می‌تواند در شناخت موقعیت گفتمانی طرفین ارتباط مفید بوده و دیگر پژوهشگران بتوانند از این روش برای تحلیل متن استفاده کنند. مشخص کردن اینکه طرفین ارتباط چه نوع رابطه گفتمانی با هم دارند و نحوه نگرش آنها بر اساس محورهای هشت گانه به موضوع ارتباط، شاخص دیگری از این الگوست که اهمیت پژوهش را افزایش می‌دهد. بدین منظور همة مکالمات راوی-قهرمانان به عنوان جامعه نمونه انتخاب و طبق محورهای هشتگانه هایمز دسته‌بندی شد. یافته‌های پژوهش نشان داد گفتمان «نابرابری» بر ارتباطات شخصیت‌های زن داستان غلبه دارد. سیندرلاها در داستان هدی حمد، از فانتزی‌های موجود درباره پریان فاصله زیادی دارند. الگوهای کلام، نوبت‌گیری مکالمه و لحن غالب بر آنها، فرادستی تاریخی جنس مذکر را مورد تایید قرار داده و امتداد آن را در در جامعه عربی عمان نشان می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The "SPEAKING" Model of Hymes as a Framework for Analyzing Communicative Competence in Text; Case Study: "Sandrella Al Muscat"

نویسندگان [English]

  • zeinab ghasemiasl 1
  • hossein elyasimofrad 2

1 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Farhangian University

2 Assistant Professor of Arabic Language and Literature, Lorestan University

چکیده [English]

The family is the foundational social institution significantly shaped by the dominant belief systems and values within society. In daily interactions, individuals' linguistic knowledge is complemented by their perspectives on the surrounding environment, influencing their speech; hence, language can be regarded as a reflection of both culture and speaker discourse. This study aims to delineate the status of women in Omani society through an analysis of dialogues among narrator-protagonists in "Sandrella Al Muscat," authored by Huda Hamed (1981), employing Dell Hymes' model as a framework. The novel was chosen for its emphasis on women's conditions and its portrayal of ordinary scenes that may initially appear inconspicuous; nevertheless, these everyday moments effectively reveal deeper layers of their previously unrecognized lives. Hymes' model incorporates eight dimensions—namely, temporal and spatial context, participants involved, communicative intent, discourse organization, tone, discourse instruments, and type of discourse—facilitating comprehensive text analysis. This approach emphasizes a detailed examination of dialogues present within the narrative. The significance of this research lies in its potential contributions to understanding the communicative positions within discourse contexts, enabling other scholars to apply this methodology for textual and contextual analysis. Accordingly, all dialogues from the narrator-protagonists were selected as a representative sample and subsequently categorized and analyzed according to Hymes' eight dimensions. Findings reveal that the theme of "inequality" predominates within the interactions among female characters in this narrative. The Cinderellas depicted in Huda Hamed's work diverge significantly from conventional fairy tale fantasies. The speech patterns, conversational turn-taking dynamics, and dominant tones reinforce historical male supremacy while illustrating its persistence within Omani Arab society

کلیدواژه‌ها [English]

  • Muscat Cinderella novel
  • Hoda Hamd
  • discourse
  • communication ability
  • Dell Hymes
ابراهیمی، شیما و جهانی، زهرا.(1400).« الگوی مفهومی تحلیل زباهنگ؛ روشی مؤثر در معرفی فرهنگ ایرانیان به غیرفارسی زبانان مطالعه موردی: زباهنگ مرگ‌اندیشی در شاهنامه فردوسی». پژوهشنامه آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان. سال دهم .شماره دوم. صص135-105.
بزون، احمد.(2017).«سندریلات مَسْقط؛ روایة الکاتبة العُمانیّة هدى حمد نساءٌ یخْرجنَ مِن واقعهنّ لیصوِّرن حقیقته المُرَّة». مجلة أفکار. العدد 336. صص 55-51.
پیر، هدی، اکبری، ناهید و پارسایی، حسین.(1397). «تحلیل رویکرد جامعه شناختی گفتمان دینی حدیقة سنایی براساس نظریّة توانش ارتباطی دل‌‌‌‌ هایمز». فصلنامه بهارستان سخن. سال پانزدهم. شماره 42. صص 142-119.
پیش قدم، رضا و عطاران، آتنا.(1395). «گفتمان شناسی قسمت در زبان و فرهنگ مردم ایران». مطالعات فرهنگ-ارتباطات. دوره 35. شماره 3. صص149-129.
پیش‌قدم، رضا و فیروزیان اصفهانی،‌‌‌‌ آیدا.(1396). «تأملی جامعه شناختی پیرامون کاربرد‌‌‌های گفتمانی «نمی‌دانم» در زبان فارسی در پرتو الگوی ‌‌‌هایمز». فصلنامه مطالعات فرهنگ ارتباطات. دوره 18. شماره 69. صص 35-7.
پیش‌قدم، رضا، فیروزیان پوراصفهانی، آیلین و فیروزیان پور اصفهانی، آیدا .(1399). «حاکمیت زباهنگ شرم محوری یا گناه محوری در جامعۀ ‌‌‌‌ایران». فصلنامه تحقیقات فرهنگی‌‌‌‌ایران. دوره 13. شماره 3. صص136-101.
پیغامی، مینا و رستم پور ملکی، رقیه و ساسانی، فرهاد.(1400). «تحلیل انتقادی گفتمان جایگاه زنان در چشم انداز 2030 عربستان در روزنامه الوطن». فصلنامه لسان مبین. دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره). سال سیزدهم. شماره 46. صص 43-25.
تاجیک، محمدرضا .(1377). «متن، وانموده و تحلیل گفتمان». مجله گفتمان. سال اول. شماره اول. صص16-7.
حمد، هدی .(2016). سیندرلات مسقط. بیروت: دارالآداب. الطبعة الاولی.
حمد، هدی.(1399). سیندرلاهای مسقط، مترجم: معانی شعبانی. تهران: نشر ثالت.
الحمداوی، جمیل.(2015). الاتجاهات السیمیوطیقیة، الکویت: المکتبة الشاملة الذهبیة.
رایص، نورالدین.(2007). نظریة التواصل واللسانیات الحدیثة، الأردن: عالم الکتاب الحدیث.
رضوانیان، قدسیه و محمودی نوسر، مریم .(1392). «بررسی لحن در تاریخ بیهقی». کهن نامه ادب پارسی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال چهارم. شماره سوم. صص 139-113.
شایب، أحمد.(2013). «المقاربات السوسیولوجیة لتحلیل الخطاب». المؤتمر الدولی الأول فی لسانیات النص و تحلیل الخطاب. ج 1 . جامعة ابن زهر، المغرب. صص 219-201.
صبولسکی، برنار.(2010). علم الاجتماع اللغوی. ترجمة عبدالقادر سنقادی. الجزائر: دیوان المطبوعات الجامعیة.
صفوی، کوروش .(1383). درآمدی بر معناشناسی. تهران: سوره مهر.
عبدالصمد شوشه، محمد سلیم محمد.(2023). «التجریب عبر الفنتازیا والأسطورة فی روایة سندریلات مسقط، دراسة سردیة فی ضوء التاریخیة الجدیدة وأدب ما بعد الاستعمار». مجلة فی الآداب. جامعة عین شمس. المجلد24. العدد1. صص 107-89.
العلوی، شفیته.(2004). محاضرات فی المدارس اللّسانیة المعاصرة. بیروت: أبحاث للترجمة والنشر والتوزیع. الطبعة الأولی.
 
محمد الطاهر، عباس.(2018). «علاقة إنثوغرافیا التواصل بسیمیاء الثقافة؛القدرة التواصلیة مقابل القدرة اللّغویة». مجلة الآداب واللغات، جامعة عبدالرحمن میرة. العدد8. صص 369-341.
مخنفر،حفیظة.(2018).«مقاربة سوسولسانیة لتحلیل الخطاب الیومیة؛ النظریة – المنهج». مجلة العلوم الاجتماعیة. جامعة محمد لمین دباغین. المجلد15. العدد 26. صص 63-48.
مریمی، الهام و حیدریان شهری، احمدرضا و صدیقی، بهار.(1400). «مکان و بازنمود شخصیت زن در رمان‌های میرال الطحاوی مطالعه موردی: بروکلین هایتس، الباذنجانة الزرقاء و الخباء». فصلنامه لسان مبین. دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره). سال دوازدهم. شماره 43. صص 98-81.
یارمحمدی، لطف الله .(1385). ارتباطات ازمنظر گفتمان شناسی انتقادی. تهران: هرمس.
یعقوبی، پارسا، احمدپناه، فاتح.(1399). «ساختار ارتباطی انواع مکالمه در تذکرة الاولیا، توصیف و تفسیر اجزای رخدادهای گفتاری». ادب فارسی. سال دهم. شماره 1. صص 146-121.
منابع الکترونیکی
کریدی، مصطفی.(2017).«مقاربة تداولیّة للسارد فی سندریلات مسقط لهدى حمد». مجلة النزوی الإلکترونیة، آخر زیارة: 11/07/2024: